Home » Aktualności » Izba Bolesława Leśmiana w Iłży

Izba Bolesława Leśmiana w Iłży

Anna Spólna

Izba Pamięci Bolesława Leśmiana w Iłży

Iłża i Leśmian, Leśmian i Iłża…

Gdy Bolesław Leśmian, jeden z najznakomitszych polskich poetów, zapisywał w swoich wierszach odcienie miłosnej pasji i splatał zmysłowe obrazy przyrody z ludzkimi namiętnościami, sięgał z pewnością do doświadczeń iłżeckich. Iłża, szukając swojej tożsamości i wyjątkowości, przypomina o Leśmianie, twórcy trwale włączonym w jej historię.

Związki rodziny wybitnego poety z miastem sięgają XIX wieku. Bolesław Leśmian był synem Emmy Sunderland, prawnukiem Lewina Seliga Sunderlanda, przybyłego z Anglii założyciela fabryki fajansu w Iłży. Stojący do dziś dom Sunderlandów przy ulicy Podzamcze, u stóp wzgórza zamkowego, pamięta wielokrotne wizyty artysty u ciotki Gustawy Sunderland, z domu Lesman (siostry ojca poety) – od okresu przed pierwszą wojną światową najprawdopodobniej do początku lat 20. Podczas jednej z nich Bolesław nawiązał przelotny romans z kuzynką Celiną Sunderland, a latem 1917 roku zakochał się z wzajemnością w jej przyjaciółce, Teodorze Lebenthal. Był wówczas dojrzałym, żonatym  mężczyzną, jego wybranka zaś warszawską lekarką-ginekologiem, wyzwoloną obyczajowo kobietą po rozwodzie. Ta miłość, utrwalona cyklem erotyków W malinowym chruśniaku z tomu Łąka, wbrew zmiennym kolejom losu obojga przetrwała do śmierci poety w 1937 roku. Gdy Dora, umierała na tyfus w okupacyjnej Iłży, miała przy łóżku fotografię Bolesława.

Wiele zmieniło się od tamtego czasu, ale – jak pisał Jarosław Marek Rymkiewicz – „(…) dla następnych pokoleń czytelników Leśmiana zbocze zamkowego wzgórza między ruinami a domem Sunderlandów pozostanie miejscem malinowego chruśniaka, a więc miejscem Łąki. Można nawet przypuszczać, że ogród, w którym Dora i jej poeta zrywali maliny, z czasem znajdzie się między wileńską celą Konrada  a krzemieniecką Górą Bony, i stanie się – jednym z kilku świętych miejsc poezji polskiej” ( Leśmian. Encyklopedia, hasło Iłża – chruśniak malinowy).

 

Izba Pamięci Bolesława Leśmiana – historia i porządek ekspozycji

Izba Pamięci Bolesława Leśmiana została otwarta w maju 2017 roku, w Iłżeckim Roku Leśmianowskim, z inicjatywy władz miasta – Burmistrza Iłży i Rady Miejskiej. Mieści się na pierwszym piętrze budynku przy Placu 11 Listopada 2, nad Punktem Informacji Turystycznej.

Została zaaranżowana jako ekspozycja tematyczna, inspirowana opisami mieszkań Leśmianów w Hrubieszowie, Zamościu i przy ulicy Marszałkowskiej 17 w Warszawie, dzięki czemu daje wgląd w codzienne życie samego poety, jego żony Zofii z Chylińskich i dwóch córek, Marii Ludwiki oraz Wandy. Obejmuje trzy pomieszczenia w amfiladzie, zaaranżowane jako hall, salon z pracownią malarską i gabinet pisarza, które kreują atmosferę międzywojennego świata. Zwiedzający mogą prawie namacalnie zbliżyć się do autora Łąki: w Izbie czeka na nich woskowa figura poety.

Stała wystawa liczy około trzystu eksponatów (darów oraz przedmiotów zakupionych ze środków budżetu obywatelskiego) i stopniowo wzbogaca się o kolejne obiekty. W hallu obejrzeć można kącik podróżny, toaletowy i kuchenny z cennymi przedmiotami pochodzącymi z epoki. Są to między innymi frak, laska z siedziskiem, podróżny męski zestaw toaletowy czy pudło z kapeluszami. Na ścianach wiszą wycinki prasowe zawierające teksty poety i recenzje jego książek (m.in. ze „Światowida” czy „Wiadomości Literackich”), a także portret Leśmiana, jego karykatury i fotografie.

Salon wypełniają oryginalne meble z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Jest wśród nich kredens z przedwojenną szklaną zastawą, damska toaletka z biżuterią i przyborami do pielęgnacji urody, stół, na którym leżą albumy z rodzinnymi zdjęciami. Kącik malarski z akwarelami na sztalugach oraz etażerką pełną farb i pędzli przypomina o dorobku Zofii Leśmianowej, oryginalnej artystki. Bogate archiwum ofiarowane przez panią Krystynę Brzechwę, córkę autora Akademii pana Kleksa, zawiera cenne dokumenty, listy, fotografie i obrazy relacjonujące historię przodków i krewnych Bolesława Leśmiana, zasymilowanych Żydów polskich, zasłużonych dla rozwoju naszej gospodarki i kultury. Z kolei pocztówki przedstawiające miejsca licznych przeprowadzek i podróży Leśmianów pomagają odtworzyć zmienne koleje losu najbliższej rodziny pisarza.

Gabinet to miejsce pracy poety, z biurkiem, biblioteką i kolekcją płyt gramofonowych. Zgromadzono w nim dziewiętnastowieczne książki z drukarni dziadka poety, Bernarda, a także pozycje, które czytał autor Dziejby leśnej. Ekspozycja zawiera cenne egzemplarze „Chimery” i „Skamandra” z pierwodrukami utworów Leśmiana, pierwsze wydania jego tomów poetyckich. Na ścianach wiszą obrazy Celiny Sunderland, fotografie i odznaczenia pisarza. Szczególnie pieczołowicie zostało odtworzone biurko – oprócz lampy, dokumentów notarialnych, maszyny do pisania i pióra Pelikan na zielonym suknie znalazła się porcelanowa figurka tygrysa. Według świadectw podobną przywiózł poeta z Concarneau.

 

Bliżej poety

Izba Pamięci Bolesława Leśmiana, usytuowana w ścisłym centrum miasta, powiązana z jego promocją turystyczną, ma jednocześnie ambicje wykraczające poza pielęgnowanie dziedzictwa regionu. Placówka włącza się w lokalne i ogólnopolskie inicjatywy propagujące twórczość poety. Jako pierwsza stała ekspozycja poświęcona Leśmianowi współpracuje z instytucjami muzealnymi i naukowymi (m.in. Muzeum Literatury w Warszawie, Instytutem Badań Literackich PAN). Udostępnia także swoje zbiory (ich fotokopie prezentowano w ramach poświęconej poecie wystawy czasowej „Wiecznie siebie nowego głodnym, jak żuraw z szyją w przyszłość wyciągniętą” w Senacie RP, otwartej 15 listopada 2017 roku).

Dla miłośników literatury, zwłaszcza wielbicieli poezji, ale także dla poszukiwaczy śladów przeszłości Ziemi Iłżeckiej, Izba jest miejscem nie do pominięcia. Wystawa uzmysławia, jak to, co lokalne, wiąże się ściśle z dziejami polskiej kultury. Pomaga zrozumieć bliżej bogatą historię Żydów na ziemiach polskich i ich wkład w rozwój naszego kraju, relacjonując losy ważnych dla Iłży rodów Lesmanów, Sunderlandów i Brzechwów. Stwarza okazję, by prześledzić zmiany obyczajowe zachodzące na przełomie XIX i XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem emancypacji kobiet. Nade wszystko jednak ekspozycja – poprzez dokumenty, obrazy, książki, czasopisma i fotografie oraz liczne przedmioty codziennego użytku – pokazuje różne twarze Bolesława Leśmiana. By poznać koleje jego życia, a także zbliżyć się do fenomenu twórczości tego poety, warto odwiedzić jego „iłżeckie mieszkanie”.

 

dr Anna Spólna

Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny                                                                                            im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu

Muzeum Witolda Gombrowicza
Oddział  Muzeum Literatury                                                                                                                                                                                          im. Adama Mickiewicza w Warszawie

 

DSCF5426 DSCF5428 DSCF5429 DSCF5433 DSCF5436 DSCF0933-300x225DSCF5471 DSCF5472 DSCF5484   DSCF0940 36745621_1930702900294197_7147079237017534464_n

 Specjalne podziękowania

dla Burmistrza Iłży Pana Andrzeja Moskwy

za podarowanie drewnianych schodów z 1926 roku,

które prowadzą do Izby Bolesława Leśmiana.

………………


Specjalne podziękowania

dla Pani Krystyny Brzechwy

za podarowanie obrazów

namalowanych przez Celinę Sunderland,

za rodzinne zdjęcia i pamiątkowe dokumenty

oraz olejny obraz namalowany przez Panią Krystynę.

…………………


 Serdecznie dziękujemy

Burmistrzowi Iłży Panu Andrzejowi Moskwie,

Vice Burmistrzowi Iłży Panu Markowi Łuszczkowi,

Przewodniczącemu Rady Miasta Panu Józefowi Skrobiszowi

oraz wszystkim Radnym Miasta i Gminy Iłża

kadencji lat 2014 – 2018

za ufundowanie przedwojennej witryny wraz z wyposażeniem :

modernistyczną karafką z porcelanowym zestawem kawowym

oraz niklowanym zestawem do herbaty.

…………………..


Dziękujemy serdecznie

Panu Ryszardowi Górniakowi

za pomoc w pozyskaniu eksponatów do Izby Bolesława Leśmiana,

za pomoc w aranżacji pomieszczeń

oraz za podarowanie przedwojennych książek

do leśmianowskiej biblioteczki.

……………………

Za pomoc

w przygotowaniu wystawy

dziękujemy Pani dr Annie Spólnej

z muzeum Witolda Gombrowicza,

oddz. Muzeum Literatury w Warszawie.

………………..

Serdecznie dziękujemy

Vice Burmistrzowi Iłży Panu Markowi Łuszczkowi

za ufundowanie przedwojennych książek

do biblioteczki Bolesława Leśmiana.

…………………

Serdecznie dziękujemy

Dyrektorowi Szkoły im. Bohaterów Ziemi Iłżeckiej

w Chwałowicach

panu Markowi Gierasińskiemu

za podarowanie przedwojennych maszyn do pisania

do gabinetu Bolesława Leśmiana.

……………………..

Serdecznie dziękujemy

Panu Andrzejowi Pałce

za ufundowanie przedwojennych książek

do leśmianowskiej biblioteczki.

……………………..

Dziękujemy

Panu Stanisławowi Kucowi Radnemu Gminy Iłża

za podarowanie kwietnika do salonu Leśmianów

oraz drzwi do Gabinetu B. Leśmiana.

……………….

Panom Piotrowi i Tomaszowi Skibie

za wypożyczenie dwóch obrazów

namalowanych przez Celinę Sunderland

oraz za wyrażenie zgody na wykonanie kopii tych obrazów

na potrzeby Leśmianowskiej Izby.

………………….

Serdeczne podziękowania dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie,

Panu Dyrektorowi Jarosławowi Klejnockiemu oraz Pani Emilii Tomasik

z Działu Dokumentacji Fotograficznej

za udostępnienie zdjęć Bolesława Leśmiana.

……………..

Słowa podziękowania wyrażamy

dla Państwowego Archiwum w Lublinie

oraz Państwowego Archiwum w Zamościu

na ręce dyrektora Jakuba Żygawskiego

za udostępnienie zdjęć w wysokiej rozdzielczości do Izby B. Leśmiana.

……………………

Serdeczne podziękowania dla Biblioteki Muzeum Literatury

  1. Adama Mickiewicza w Warszawie,

Pani Kierownik Grażynie Ryfka

za przekazanie w darze tomiku wierszy Bolesława Leśmiana „Łąka”

wydanego w Warszawie w roku 1920.

………………

Podziękowania dla pracowników

Domu Kultury w Iłży

za podarowanie stolika, obrusiku,

lustra do łazienki oraz obrazeczka

do wystroju wnętrza Izby Bolesława Leśmiana

oraz wszelką pomoc przy tworzeniu Izby Bolesława Leśmiana.

………………..

Podziękowania dla

Pani Agnieszki Wabik

za podarowanie trzech przedwojennych kapeluszy damskich

oraz przedwojennego pudła na jeden egzemplarz kapelusza.

………………..

Podziękowania na ręce Pani Teresy Górniak

dla podopiecznych Szpitala Psychiatrycznego w Krakowie

za ręcznie wykonane koroneczki.

………………..

Pani Bożenie Wójtowicz

za wypożyczenie komody i obrusiku do łazienki,

krzesła do toaletki żony B. Leśmiana,

ramek na zdjęcia oraz bieżnika.

………………..

Dla Kwiaciarni „Twój Styl”

na ręce Pani Joanny Wolskiej

za podarowanie palmy w donicy

do Saloniku Państwa Leśmianów.

…………………..

Pani Teresie Jabłońskiej

za podarowanie etażerki, kwietnika,

dzbanków i  filiżanek do kawy

oraz dywanu do Salonu Państwa Leśmianów.

……………….

Pani Jadwidze Górskiej

za podarowanie starodawnego płaszcza

dla Pana B. Leśmiana.

…………………

Pani Teresie Jaśkiewicz

za przedwojenną ręcznie robioną firankę

do okna w Gabinecie Leśmiana.

………………….

Dla Pani Barbary Polakowskiej

za podarowanie przedwojennych książek

do biblioteczki B. Leśmiana.

……………………..

Serdeczne podziękowania

dla Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Kielcach

za podarowanie  obrazu z portretem Bolesława Leśmiana

namalowanego przez Panią Annę Kowalik Suchodoła.

………………

Panu Tomaszowi Pietrzykowskiemu

za wypożyczenie przedwojennej maszynki do robienia papierosów dla Pana B. Leśmiana.

………………..

Wielkie podziękowania  dla wszystkich osób,

nie wymienionych z imienia i nazwiska,

które przyczyniły się do powstania Izby Bolesława Leśmiana w Iłży.

………………

Zapraszamy do zwiedzania Izby Leśmiana w każdy dzień pracy Punktu Informacji Turystycznej w godzinach od 8.00 do 16.00. Przedpokój, salonik Państwa Leśmianów oraz gabinet Bolesława Leśmiana znajduje się na piętrze Informacji Turystycznej w Iłży, Plac 11-go Listopada 2. Grupy zorganizowane prosimy o wcześniejsze umówienie. Tel.: 537 458 111
Cofnij
Free WordPress Themes - Download High-quality Templates